28 tháng 2, 2013

Chưa già


Chưa già

Chưa già! Ta mới hơn… năm ba
Guitar vẫn cứ khảy tà tà
Nhạc Trịnh, Phú Quang đều yêu thích
Ru khúc tâm tình mãi hát ca
Ánh mắt giai nhân còn say đắm
Thơ tình lai láng cứ ngâm nga
Bao năm điền dã chân chưa mỏi
Ta vẫn chưa già! Ha ha ha...


6 tháng 2, 2013

Rắn trong nghệ thuật điêu khắc Champa


Rắn trong nghệ thuật điêu khắc Champa


Các loài rắn độc được xem là loài bò sát nguy hiểm, 
không mấy người có thiện cảm với chúng, tuy nhiên, 
ở nhiều nước trong vùng Đông Nam Á theo tín ngưỡng 
Ấn Độ giáo, rắn xuất hiện trong thần thoại với tư cách 
là một linh vật và được thể hiện qua các tác phẩm điêu khắc 
sống động tại các đền thờ.

Trong nghệ thuật điêu khắc Champa, rắn xuất hiện dưới hai tên gọi, đó là Sésa và Naga.
Theo thần thoại Ấn Độ, Sésa là vua của loài rắn. Rắn thần Sésa sống ở đại dương vũ trụ Ananta, có trách nhiệm phục vụ và bảo vệ thần Vishnu. Đôi khi Sésa còn được đồng nhất với Ananta, biểu tượng của của cõi vô tận và sự bất diệt. Hình tượng rắn thần Sésa thường gắn với thần Vishnu trong đề tài “Đản sinh Brahma”.
Bức phù điêu trên trán tiền sảnh đền thờ Mỹ Sơn E1, được làm bằng sa thạch màu vàng nâu, kích thước 218cm x 114cm x 23cm, đang trưng bày tại Bảo tàng ĐK Chăm Đà Nẵng, ký hiệu 17.8, diễn tả thần Vishnu nằm nghiêng trên lưng con rắn thần Sésa 7 bảy đầu, bồng bềnh trên biển vũ trụ Ananta; từ rốn thần Vishnu mọc ra một đóa hoa sen, trên đóa hoa sen là thần Brahma có 4 đầu ngồi xếp bằng. Đây là đề tài quen thuộc trong thần thoại Ấn Độ giáo: “Đản sinh Brahama”. Phía sau thần Vishnu có một tu sĩ râu dài, hai bàn tay ông ta đưa ra phía trước trong tư thế chúc phúc. Ở hai đầu bức phù điêu có hai vị thần chân chim, mỗi vị thần cầm hai con rắn trên tay, đầu đội mũ mukuta, một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là hai chim thần Garuda có đầu người (H.1).
Một bức phù điêu Đản sinh Brahma khác đang trưng bày tại Bảo tàng ĐK Chăm Đà Nẵng ký hiệu 17.4, tìm thấy tại Phú Thọ (Quảng Ngãi), được làm bằng sa thạch xám, dài 185cm, cao72cm,  thể hiện thần Vishnu có 4 cánh tay nằm trên lưng rắn Sésa 7 bảy đầu, bố cục của phù điêu nầy khác với phù điêu Đản sinh Brahma Mỹ Sơn, cuốn hoa sen mọc ra từ rốn thần Vishnu được 2 thiên thần đỡ lấy và nâng lên,
Phù điêu hình lá đề đang trưng bày tại BTĐK Chăm Đà Nẵng, ký hiệu 18.4, thể hiện Vishnu ngồi trên lưng rắn Naga, tìm thấy tại Trà Kiệu, được làm bằng sa thạch xám, phù điêu cao 140cm, thể hiện thần Vishnu có  4 tay, ngồi xếp bằng trên thân rắn Naga cuộn tròn 9 khúc, 13 chiếc đầu rắn vươn lên phía sau thần và xòe ra như một chiếc tán để bảo vệ cho Thần (H.2).
Tại BTĐK Chăm Đà Nẵng còn có phù điêu ký hiệu 17.3, được làm bằng sa thạch xám, hình vuông, kích thước 75cmX75cm, được tìm thấy tại Phong Lệ (Hòa Vang, Đà Nẵng) thể hiện thần Vishnu ngồi theo kiểu Java trên một chiếc bệ, giữa 2 nhóm rắn Naga, mỗi con rắn có 3 đầu, mặt trước của chiếc bệ chạm 5 đầu rắn Naga.
Trong cuộc khai quật khảo cổ học quanh chân tháp Dương Long (Bình Định) vào năm 2006, Bảo tàng Tổng hợp Bình Định đã phát hiện được nhiều tác phẩm điêu khắc thể hiện rắn Naga. Rắn Naga ở tháp nhóm tháp Dương Long được chạm trổ rất chi tiết, đa dạng về kiểu dáng, phân bố khá dày từ chân tháp lên đến các cửa giả, cửa chính, các ô khám, xung quanh các tầng mái. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc thể hiện rắn Naga tháp Dương Long là một hiện tượng đặc biệt trong nghệ thuật điêu khắc Champa.
          Hình tượng rắn Naga còn được thể hiện như một chiếc dây Bà la môn vắt ngang vài của thần Ganesa.  Câu chuyện về chiếc dây Bà la môn trên vai thần Ganesa cũng khá độc đáo: Thần Ganesa mặc dù có thân hình khá đồ sộ nhưng lại cưỡi một con chuột cống, trong một lần Thần đi dự lễ tế về, đang ngon giấc trên lưng chuột cống, bỗng xuất hiện một con rắn hổ mang, rắn thôi miên con chuột và nuốt chửng chú chuột, thần Ganesa mất vật cưỡi, nổi giận giết chết con rắn và vắt ngang vai làm vật trang trí, về sau, dây rắn Naga trở thành hình tượng quen thuộc trên các pho tượng thần Ganesa và cả một số tượng thần Dvarapala...
Naga còn được thể hiện chung với hình tượng chim thần Garuda. Theo thần thoại Ấn Độ, Naga là loài rắn thần sống ở đại dương sâu thẳm, loài nầy rất thông minh nhưng quỷ quyệt, trong một lần tranh tài với loài chim thần Garuda, Vinata là mẹ của Naga đã lừa bịp nên mẹ của Garuda phải thua cuộc, theo thỏa thuận cuộc thi, kẻ thua cuộc phải chịu làm nô lệ cho bên thắng cuộc, do đó, mẹ Garuda phải làm nô lệ cho loài Naga. Uất ức vì bị mắc lừa, về sau Garuda thường hay bắt loài Naga ăn thịt để trả thù... Để nói lên sự tích đó, phần lớn các pho tượng Garuda trong điêu khắc Champa thường thể hiện chim thần đang ngậm một hoặc vài con Naga trong miệng (H.3).
Có một vài phù điêu kết hợp Naga với Garuda, nhưng không phải cảnh Garuda ngậm Naga, tại Bảo tàng Lịch sử thành phố Hồ Chí Minh đang trưng bày một bức phù điêu ký hiệu BTLS.5972, tác phẩm được tìm thấy tại Trà Kiệu được làm bằng sa thạch cao 96cm, rộng 95cm, thể hiện Naga vươn cao 5 chiếc đầu như một cái tán sau lưng Garuda, giống như bố cục Naga bảo vệ Vishnu. Naga được thể hiện với gương mặt khá dữ dằn, trên đầu có mào, mắt lồi tròn, miệng nhe răng nanh như đe dọa (H.4).

          Trong điêu khắc Champa còn có một số phù điêu hoặc tượng rắn riêng lẽ, tuy nhiên không sinh động bằng các tác phẩm kết hợp rắn với các nhân vật khác, gắn với các sự tích trong thần thoại Ấn Độ...

------
Tài liệu tham khảo:
- Le Musée de Sculpture Cham de Đà Nẵng.Edition de l’ AFAO, Paris 1997.
- Huỳnh Thị Được - Điêu khắc Chăm và Thần thoại Ấn Độ, NXB Đà Nẵng- 2005.
- Nguyễn Thanh Quang- Rắn Naga: yếu tố văn hóa Khơme trong điêu khắc Chăm tháp Dương Long . Báo Bình Định 3/4/2007
Phù điêu Đản sinh Brahma

Thần Vishnu

 Garuda ngậm rắn Naga

Garuda - Naga


2 tháng 2, 2013

CHÚC MỪNG NĂM MỚI

NHÂN DỊP XUÂN QUÝ TỴ,
TƯ CẬN CHÚC BẠN BÈ GẦN XA
MỘT NĂM MỚI HẠNH PHÚC,
AN KHANG, THỊNH VƯỢNG!

Chớm xuân

Chớm xuân


Cuối đông
hé nụ xuân nồng
Tháng giêng
đôi má ửng hồng hây hây
Trời chiều
vẫn thắm màu mây
Tơ trời vương vấn
vai gầy nghiêng nghiêng
Nhìn em
hết những ưu phiền
Long lanh giọt nắng
ấm miền hoang vu...